ELEKTRİK

ARAŞTIRMA RAPORU: SU GÜVENLİĞİ VE EKONOMİK İNTİHAR

VAHŞİ SULAMA TEHDİDİ: GÜNEYDOĞU’DA YERALTI SU KAYNAKLARININ ÇÖKÜŞÜ VE ENERJİ KAÇAĞININ ULUSAL MALİYETİ

Güvenlik Paradigmasında Su ve Enerji

Güneydoğu Anadolu Bölgesi (G.A.B.), Türkiye’nin tarımsal üretim üssü olmasına rağmen, geleneksel ve kontrolsüz vahşi sulama yöntemleri, bölgeyi geri dönüşü zor bir su ve enerji krizine sürüklemektedir. Bu durum, sadece bir çevresel sorun değil, aynı zamanda bölgesel kalkınmayı baltalayan ve ulusal güvenlik stratejilerini tehdit eden bir ekonomik ve sosyal güvenlik meselesidir.

I. YERALTI SU KAYNAKLARINDAKİ ÇÖKÜŞ: BİR SU GÜVENLİĞİ MESELESİ

Vahşi sulama, yüzey sularında yüksek kayıplara yol açarken, esas tehdidi fosil yeraltı sularının (yenilenme hızı çok düşük olan eski rezervler) üzerinde oluşturmaktadır.

1. Aşırı Çekim ve Tükenme Hızı

Kontrolsüz salma sulamada, çiftçiler genellikle düşük verimli ancak anlık su ihtiyacını karşılayan güçlü pompalarla yer altından aşırı su çekimi yapmaktadır.

Hidrojeolojik Dengesizlik: Bölgede yeraltı sularının yıllık beslenme (yenilenme) miktarı, tarımsal sulama için çekilen su miktarına (debi) göre çok daha düşüktür. Bu sürekli negatif hidrolojik bütçe, yeraltı suyu seviyelerinin her yıl metrelerce düşmesine yol açmaktadır.
Obruk Oluşumu ve Yer Altı Yapısının Bozulması: Özellikle Konya Kapalı Havzası’nda çarpıcı şekilde görüldüğü gibi, yeraltı suyunun aşırı çekilmesi, toprağın altındaki karstik yapıların ve boşlukların taşıyıcı gücünü kaybetmesine neden olur. Bu durum, yüzeyde ani ve büyük çaplı çöküntüler olan obrukların oluşumunu tetikler. G.A.B.’de henüz yaygın olmasa da, bu jeolojik tehlike, aşırı su çekiminin birincil göstergesidir ve uzun vadede arazi kullanım güvenliğini ciddi şekilde tehlikeye atar.
Kirlilik Riski: Yeraltı suyu seviyesinin düşmesi, yüzeyden sızan tarımsal ilaçların ve gübrelerin (özellikle nitrat) yeraltı suyuna karışma süresini kısaltır ve kirlilik yükünü artırır, bu da içme suyu rezervleri için ciddi bir tehdit oluşturur.

2. Stratejik Su Rezervlerinin Kaybı

Fosil su rezervlerinin tükenmesi, Türkiye’nin gelecekteki kuraklık senaryolarına karşı elindeki stratejik su tamponunu kaybetmesi anlamına gelir. Su kaynakları açısından kritik olan bu durum, ulusal gıda arz güvenliğini ve bölgesel istikrarı doğrudan tehdit eden bir güvenlik meselesidir.

II. ENERJİ İSRAFI VE KAÇAK KULLANIMI

Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin elektrik dağıtım kurumu olan Dicle Elektrik verilerine de bakıldığında Vahşi sulama, sadece suyu değil, suyu tarlaya ulaştırmak için harcanan elektrik enerjisini de hunharca tüketmektedir. Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ndeki yüksek kaçak elektrik oranı, bu israfı katlanarak ulusal bir ekonomik krize dönüştürmektedir.

1. Kaçak Kullanımın Enerji Dengelerine Etkisi

Güneydoğu’da elektrik dağıtım kurumu Dicle Elektrik tarımsal sulama amacıyla kullanılan elektriğin büyük bir kısmı, şebeke dışı kaçak yollarla sağlanmakta olduğunu açıklıyor. Kayıp kaçakla mücadelede milyonlarda dolar harcanıyor. Bu da ekonomik olarak sadece elektriğin ve suyun değil milli ekonomimizin zararını açıklıyor.

Aşırı Talep ve Şebeke Gerilimi: Kaçak kullanılan elektrik, herhangi bir resmi denetim ve tarife sistemine tabi olmadığından, çiftçileri suyu ve dolayısıyla enerjiyi israf etmeye teşvik eder. Sulama sezonunda, yüz binlerce kaçak pompanın aynı anda çalışmasıyla oluşan kontrolsüz ve yüksek ani talep (Peak Load), bölge ve ulusal elektrik şebekesinde büyük bir gerilim düşüşüne ve dengesizliğe neden olur.
Gizli Maliyet: Bu dengesizliği gidermek ve sistemi stabil tutmak için Dağıtım Şirketleri ve TEİAŞ, pahalı hızlı tepki ünitelerini (genellikle yüksek maliyetli doğalgaz santralleri) devreye sokmak zorunda kalır. Bu durum, enerji üretim maliyetini (Milli Enerji Faturası) aşırı yükseltir.

2. Ekonomik Hasarın Vatandaşa Yansıması

Kaçak elektrik kullanımının maliyeti, kamu bütçesi ve dürüst aboneler aracılığıyla tüm ülke vatandaşlarına yüklenmektedir.

Kayıp-Kaçak Bedeli: Yasal olarak faturalı elektrik tüketicileri (ev, sanayi, ticari işletmeler), dağıtım bölgesindeki yüksek kayıp-kaçak elektrik oranının maliyetini kendi faturaları üzerinden ödemektedir. Bu, vatandaşın ödediği ortalama elektrik fiyatının (Tarife) yükselmesine ve hane halkı bütçesinden haksız bir çıkışa neden olmaktadır.
Bölgesel Kalkınma Engeli: Enerji dağıtım şirketlerinin, tahsil edemedikleri devasa kaçak bedelleri nedeniyle yatırım yapma kapasiteleri kısıtlanmaktadır. Bu durum, bölgedeki elektrik altyapısının modernizasyonunu (akıllı şebeke, kayıp önleyici sistemler) yavaşlatarak, sanayicinin ve yasal tarımcının kaliteli ve kesintisiz enerjiye erişimini engellemektedir.
Haksız Rekabet: Kaçak elektrikle sulama yapan çiftçi, üretim maliyetini düşürdüğü için, faturasını ödeyen ve sulamada modern teknoloji kullanan dürüst çiftçiye karşı haksız bir rekabet avantajı sağlamaktadır. Bu durum, bölge ekonomisinde uzun vadede adaletsizlik ve çarpıklık yaratmaktadır.

Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ndeki vahşi sulama, yeraltı sularının tükenmesiyle birlikte ulusal su güvenliğini tehdit ederken, kaçak elektrikle birleşen enerji israfı da milli ekonomik istikrarı derinden sarsmaktadır.

Teknolojik Dönüşüm: Bölgede açık kanal ve vahşi sulama yerine, Basınçlı Sulama Sistemlerine (Damla/Yağmurlama) geçişin sübvansiyonlar ve kredilerle hızlandırılması bir zorunluluktur.
Enerji Denetimi: Tarımsal sulamada kullanılan pompalara akıllı sayaç ve uzaktan izleme sistemleri entegre edilerek kaçak kullanımın ve verimsizliğin anlık takibi sağlanmalıdır. Bu konuda bölgede yaşayan ve tarımı yapan vatandaşların geleceklerini korumaları adına ilgili kamu kurumlarıyla el ele vermeleri gerekmektedir.
Yerinde Enerji Üretimi: Sulama ihtiyacının karşılanması için çiftlik bazında Güneş Enerjisi Santralleri (GES) sistemleri teşvik edilmeli, böylece elektrik şebekesine bağımlılık ve kaçak kullanım motivasyonu azaltılmalıdır. Bölgede en büyük GES santrali yatırımı olan EKSİM ENERJİ’nin yanı sıra diğer enerji şirketleri de böylesel yatırımlar için ellerini taşın altına koymalıdır.

Bu tedbirler hayata geçirilmediği sürece, bölge sadece tarımsal verimliliğini değil, aynı zamanda gelecek nesillere bırakılması gereken en kıymetli stratejik kaynakları (su ve enerji bütçesi) da kaybetmeye devam edecektir.

Oktay ERGİNOĞLU

VAHŞİ SULAMA VE KAÇAK ELEKTRİK VURGUNU

Günsan Elektrik dijital pazarlama eğitimini başarıyla tamamladı

Tıkla Yorum Yap

ELEKTRİK

Dicle Elektrik’in Güçlü Altyapısı Karanlığa Geçit Vermedi

Mardin’in Derik ilçesinde kimliği belirsiz kişiler tarafından çalınan destek üniteleri nedeniyle 3 orta gerilim direği devrildi. Ancak Dicle Elektrik’in yaptığı güçlü altyapı yatırımı sayesinde alternatif besleme hatları anında devreye girerek ilçeye 5 dakika içinde elektrik verdi. Konuyla ilgili açıklamalarda bulunan şirket yetkilileri, “Altyapımıza yönelik bu tür müdahaleler yalnızca şirketimizi değil, doğrudan vatandaşlarımızı mağdur ediyor. Enerjinin sürekliliğini sağlayarak hem halkımızı koruyoruz hem de kamu hizmetlerinin aksamamasını sağlıyoruz” dedi.

Kayıpsız, kesintisiz ve kaliteli enerji arzı hedefiyle yatırımlarına aralıksız devam eden Dicle Elektrik, Mardin’in Derik ilçesinde yaşanan hırsızlık nedeniyle ortaya çıkan olumsuz duruma karşın, güçlü altyapısı sayesinde Derik ilçesini elektriksiz bırakmadı. Mardin’in Derik ilçesinin elektrik ihtiyacını karşılayan 3 orta gerilim direği, destek ünitelerinin kimliği belirsiz kişilerce çalınması üzerine devrilerek devre dışı kaldı. Ancak şirketin sahip olduğu alternatif besleme hatları anında devreye alınarak, sadece 5 dakika içinde Derik’e tekrar enerji verildi.

“Yatırımlarımız sayesinde enerjinin sürekliliğini sağladık”

Dicle Elektrik’in bölgeye yaptığı altyapı yatırımları, muhtemel risklerin önüne geçilmesinde etkili oldu. Derik’teki enerji hattında yaşanan bu olay sonrası ekipler hızlıca devreye girerken, arızalı hat kısa sürede devre dışı bırakılarak, alternatif hat sisteme entegre edilerek enerjinin sürekliliği korunmuş oldu. Böylece hem günlük hayatın akışı hem de kamu hizmetlerinin devamlılığı sağlandı. Dicle Elektrik yetkilileri, “Yaptığımız yatırımlar sayesinde Derik’te enerjinin sürekliliğini korumayı başardık” dedi.

Kamu malına zarar, vatandaşın hayatına kesinti demek

Bölgedeki direklerin yaklaşık 4 ay önce yine benzer bir şekilde hırsızlık nedeniyle devrildiği öğrenildi. Elektrik iletiminde hayati rol oynayan destek ünitelerinin çalınması, sistemin dayanıklılığını zayıflatırken, olumsuz hava koşulları da arızaların yaşanmasına zemin hazırlıyor. Dicle Elektrik yetkilileri, yaşanan bu olayların hem can ve mal güvenliği hem de enerji arz güvenliği açısından ciddi tehlikeler oluşturduğunu vurguladı. Açıklamada, “Altyapımıza yönelik bu tür müdahaleler yalnızca şirketimizi değil, doğrudan vatandaşlarımızı mağdur ediyor. Enerjinin sürekliliğini sağlayarak hem halkımızı koruyoruz hem de kamu hizmetlerinin aksamamasını sağlıyoruz” ifadelerine yer verildi.

ELEKTRİK

Dicle Elektrik’ten Yenilikçi Sürdürülebilir Projeler

Dicle Elektrik, Enerji Verimliliği Haftası kapsamında çocuklardan öğretmenlere, çiftçilerden gençlere uzanan çok boyutlu sosyal sorumluluk projeleriyle bir yandan enerji tasarrufu sağlarken diğer yandan da toplum bilincinin artmasına katkı sağlıyor. Şirketin dijitalleşme uygulamaları ve sürdürülebilirlik odaklı projeleri sayesinde bugüne kadar 33 milyon adet kağıt tasarrufu sağlanırken, 3 bin 800 ton karbon salınımının önüne geçildi. Bugüne kadar çocuklara özel tiyatro oyunuyla yaklaşık 12 bin öğrenciye enerji verimliliği konusunda farkındalık kazandırılırken binden fazla çiftçiye de enerji ve su tasarrufu odaklı eğitimler verildi.

Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde yer alan altı ilde kayıpsız, kesintisiz ve kaliteli enerji dağıtımı hedefiyle faaliyetlerini sürdüren Dicle Elektrik, Enerji Verimliliği Haftası’nı uzun vadeli bir dönüşümün önemli bir parçası olarak görüyor. Şirketin hayata geçirdiği sosyal sorumluluk ve sürdürülebilirlik projeleri sayesinde bugüne kadar çevrenin korunmasına önemli katkılar sağlandı. Abonelik süreçleri, dijital fatura uygulamaları ve diğer sürdürülebilirlik çalışmalarıyla birlikte 33 milyon adet kağıt tasarrufu sağlanırken, 8 bin 473 ağacın kesilmesi önlendi ve 3 bin 800 ton karbon salımının önüne geçildi. Ayrıca, LED aydınlatma dönüşümü, yüksek verimli iklimlendirme sistemleri ve hizmet binalarında uygulanan enerji verimliliği önlemleri sayesinde toplamda 520 bin hanenin bir günlük kullanımına denk gelen 14 milyon kW enerji tasarrufu elde edildi.

5 ilde 12 bin öğrenciyle buluştu

Çocuklara erken yaşta tasarruf bilinci kazandırmayı da hedefleyen Dicle Elektrik, tamamında gönüllü çalışanlarının rol aldığı “Dicle’nin Rüyası” tiyatro oyunu ile enerji verimliliği ve tasarruf konularını sahneye taşıyor. Çocuklara özel sahnelenen oyun, bugüne kadar Batman, Diyarbakır, İstanbul, Şanlıurfa ve Siirt’te yaklaşık 12 bin öğrenciyle buluştu. Eğlenceli anlatımıyla çocuklara enerji israfının etkilerini aktaran tiyatro oyununun, önümüzdeki dönemde Mardin ve Şırnak başta olmak üzere farklı illerde de sahnelenmesi planlanıyor.

Farkındalık sınıf ortamında kalıcı hale geliyor

Dicle Elektrik, çocuklara yönelik çalışmalarını yalnızca sahneyle sınırlı tutmayarak Doğa Dostu Etkinlik Uygulamaları projesiyle sınıflara da taşıyor. İl Milli Eğitim Müdürlükleri iş birliğiyle yürütülen proje kapsamında ilkokul 3. ve 4. sınıf öğrencilerine enerji, su ve gıda israfı konularında farkındalık kazandırılması hedefleniyor. Öğretmenler için düzenlenen Doğa Dostu Öğretmen Atölyeleri ile de bu bilginin sınıf içinde sürdürülebilir hale gelmesi sağlanıyor. Müfredatla birebir uyumlu eğitim materyalleriyle desteklenen proje sayesinde 2025 yıl sonu itibarıyla 150 öğretmen ve yaklaşık 3 bin 150 öğrenciye ulaşıldı.

Enerji verimliliği ve sürdürülebilir tarım birlikte ele alınıyor

Enerji verimliliğini tarımsal üretimin ayrılmaz bir parçası olarak gören Dicle Elektrik, çiftçilere yönelik projeleriyle de dikkat çekiyor. Batman Üniversitesi iş birliğiyle hayata geçirilen “Bir Destek Bin Bereket” Çiftçi Eğitim Programı kapsamında, tarımda enerji ve su verimliliği odağında eğitimler düzenleniyor. İlk etapta Diyarbakır’da başlayan ve bugüne kadar 1.000 çiftçiye eğitim verilen programın, Şanlıurfa’da Harran Üniversitesi iş birliğiyle devam etmesi planlanıyor. Özellikle genç çiftçileri desteklemeyi amaçlayan proje ile bölgeden toplam 10 bin çiftçiye ulaşılması hedefleniyor.

Enerji verimliliğinde Ar-Ge gücüyle öncü yaklaşım

Türkiye’de elektrik dağıtım sektörünün ilk Ar-Ge merkezine sahip olan Dicle Elektrik, enerji verimliliğini altyapı ve bakım süreçlerinde de bütüncül bir yaklaşımla ele alıyor. Ar-Ge Merkezi tarafından geliştirilen Makaralı Aydınlatma Direği Projesi ile iş kazalarının önlenmesi, bakım sürelerinin kısaltılması ve saha ekiplerinin iş yükünün azaltılması hedefleniyor. Şirketin söz konusu Ar-Ge projesi kapsamında yapılan hesaplamalara göre, her 100 kilometrede yaklaşık %30 oranında karbon ayak izi azaltımı öngörülüyor.

ELEKTRİK

Çoruh EDAŞ, Yoğun Kar Yağışında Kesintisiz Enerji İçin Sahada

Doğu Karadeniz Bölgesi’nde etkili olan yoğun kar yağışı nedeniyle elektrik dağıtım şebekesinde oluşabilecek olumsuzluklara karşı Çoruh Elektrik Dağıtım A.Ş. (Çoruh EDAŞ) ekipleri sahada 7/24 görev yapıyor. Artvin, Rize, Giresun, Trabzon ve Gümüşhane’de etkisini artıran olumsuz hava koşullarına rağmen çalışmalarını sürdüren ekipler; enerji arzının sürekliliğini sağlamak, olası arızalara hızlı müdahale etmek ve kesinti sürelerini en aza indirmek amacıyla sahada aktif olarak görev alıyor.

Türkiye genelinde etkisini gösteren soğuk hava dalgası ve yoğun kar yağışı, günlük yaşamı olumsuz etkiliyor. Doğu Karadeniz Bölgesi’nde yoğun kar yağışı nedeniyle bazı illerde eğitime ara verildi. Kar yağışı, ulaşımda aksamalara yol açarken bazı yollar geçici olarak ulaşıma kapandı. Hava koşullarına bağlı olarak bölgede yer yer enerji kesintileri yaşanıyor.

Zor Şartlarda Hızlı Müdahale

Doğu Karadeniz Bölgesi’nde etkili olan yoğun kar yağışı nedeniyle elektrik dağıtım şebekesinde oluşabilecek olumsuzluklara karşı Çoruh Elektrik Dağıtım A.Ş. (Çoruh EDAŞ), kaliteli ve kesintisiz elektrik dağıtımı sağlamak üzere olumsuz hava koşullarına rağmen çalışmalarını 7/24 kesintisiz şekilde sürdürüyor. Bölge genelinde 65 bin kilometreyi aşan şebekenin kesintisiz hizmet verebilmesi için 461 ekip ve 805 arıza, bakım ve onarım çalışanı sahada görev yapıyor. Araçla ulaşılamayan noktalara yaya olarak ilerleyen ekipler, olası arızalara hızlı müdahale edilmesi ve kesinti sürelerinin en aza indirilmesi amacıyla yoğun çaba harcıyor.

Şebeke Anlık Olarak İzleniyor

Çoruh EDAŞ, olumsuz hava koşullarının enerji arzı üzerindeki etkisini en aza indirmek ve abonelere kesintisiz enerji sağlamak amacıyla tüm imkanlarını seferber etmeye devam ediyor. Yoğun kar yağışı ve buzlanma nedeniyle ulaşımın güçleştiği bölgelerde, teknik ekipler arıza tespit ve onarım çalışmalarını kesintisiz şekilde yürütürken, kontrol ve bakım faaliyetleri de eş zamanlı olarak sürdürülüyor. Hava koşullarına bağlı risklere karşı şebeke izleme ve müdahale süreçleri anlık olarak takip ediliyor. Çoruh EDAŞ, vatandaşların can ve mal güvenliğini tehdit edebilecek her türlü arıza ve şebeke olayını 186 Çağrı Merkezi üzerinden bildirmesini öneriyor.